موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 5 3 2025 12 23 The Critical Reappraisal of Economic Transparency and Corruption in Iran with Emphasis on Surveillance, Media and Civil Mechanism واکاوی انتقادی مسئله فساد و شفافیت اقتصادی در ایران با تمرکز بر سازوکارهای نظارتی، رسانه ای و مدنی 62 77 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA Khalil استاد دانشگاه شیراز 2025 11 09 Corruption in its various forms, like a destructive cancer for political, social, economic and moral order, is the greatest challenge to legitimacy and the main factor in the decline and lack of political and moral health of governments. In this article, using a qualitative method of an analytical-explanatory causal finding from a political sociological perspective, focusing on the model of good versus bad governance (at two levels of government structure and civil and media activists) and citing statistical and non-statistical evidence, an attempt has been made to answer two basic questions: What are the most important factors affecting the continuation of economic corruption in Iran since the 1990s and its political consequences? The research hypothesis is that the most important roots or causes of the institutionalization of economic corruption are: a politicized, inefficient and non-independent bureaucracy, low institutional quality and regulations, independent and politicized supervisory mechanisms, media restrictions, lack of freedom of expression and information with information rents, lack of serious supervisory and functional independence in civil society, and continued government ownership of the economy. The research findings confirm all components of the research hypothesis, namely the relative institutionalization of economic corruption in Iran at the level of government and non-government agents. The institutionalization of economic corruption has led to crises of functional-political acceptability since the 1990s. In most social, political, and union street protests since the second half of the 2010s, the issue of economic corruption has become an important factor for protesting and demanding transparency and justice. فساد در اشکال گوناگون در حکم سرطان ویرانگر برای نظم سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی، بزرگترین چالش مشروعیتی و عامل اصلی افول و عدم سلامت سیاسی و اخلاقی حکومت ها است. در این نوشتار با روش کیفی از نوع تحلیلی – تبیینی علت یابانه از منظر جامعه شناختی سیاسی با محوریت مدل حکمرانی خوب در مقابل بد (در دو سطح ساختارحکومتی و کنشگران مدنی و رسانه ای) همراه با استناد به شواهد آماری و غیر آماری، تلاش شده به دو پرسش اساسی پاسخ داده شود: مهمترین عوامل تاثیرگذار بر استمرار فساد اقتصادی در ایران از دهه 1370 به این سو و پیامدهای سیاسی آن چه بوده اند؟ فرضیه پژوهش این است که مهمترین ریشه ها یا علل نهادینه شدن فساد اقتصادی عبارتند از: بروروکراسی سیاست زده، کم کارامد و نامستقل، کیفیت پایین نهادی و مقررات، سازوکارهای نظارتی نامستقل و سیاست زده، محدودیتهای رسانه ای، عدم آزادی بیان و اطلاعات با رانت های اطلاعاتی، عدم استقلال جدی نظارتی و عملکردی در جامعه مدنی و استمرار تصدی گری دولت در اقتصاد. یافته های تحقیق حاکی از تایید همه اجزای فرضیه پژوهش یعنی نهادینه شدگی نسبی فساد اقتصادی در ایران در سطح کارگزاران حکومتی و غیر حکومتی هستند. نهادینگی فساد اقتصادی از دهه 1370 به این سو منجر به بحران های مقبولیت عملکردی- سیاسی شده است. در بیشتر اعتراض های اجتماعی، سیاسی و صنفی خیابانی از نیمه دوم دهه 1390 به این سو، مسئله فساد اقتصادی به یک عامل مهم برای اعتراض و مطالبه گری برای شفافیت و عدالت تبدیل شده است. /downloadfilepdf/2314188