موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 5 4 2026 03 08 The Impact of Degrees of Insanity from a Psychological Perspective During the Commission of Punishable Offenses: An Analysis of the Relationship Between Mental Health and Criminal Responsibility in the Criminal Justice System of the Islamic Republic of Iran تاثیر مراتب جنون از منظر روانشناسی در حین وقوع جرایم تعزیری؛ تحلیلی بر رابطهء سلامت روان و مسئولیت کیفری در نظام عدالت کیفری جمهوری اسلامی ایران 50 71 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA شایان دانش آموخته کارشناسی حقوق، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران احمد دانشجوی دکتری حقوق، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. 2025 11 11 The present study aims to provide a conceptual and theoretical analysis of the phenomenon of insanity from the perspectives of psychology and criminal law, re-examining the foundations of reason, volition, and responsibility within the framework of the criminal justice system of the Islamic Republic of Iran. Adopting a theoretical–comparative approach grounded in the interdisciplinary study of clinical psychology, Islamic jurisprudence, and the Islamic Penal Code, this research seeks to clarify the relationship between mental health, the perception of criminal responsibility, and the degrees of mental disorder. The analytical framework of the study is organized around six key questions addressing the psychological nature of insanity, its three degrees (total, partial, and diminished), the similarities and distinctions between psychological and legal perspectives, the influence of insanity on volition and criminal intent, the integration of jurisprudential concepts with theories of psychosis, and finally, the correspondence of insanity levels with specific legal provisions. Theoretical findings reveal that, from a psychological standpoint, the collapse of cognitive discernment and volitional control fundamentally negates criminal responsibility. Hence, individuals suffering from total insanity are considered legally non-responsible due to the complete impairment of perception and behavioral regulation. Conversely, those exhibiting partial or diminished insanity retain a limited degree of understanding, resulting in mitigated or reduced responsibility. Accordingly, this study emphasizes the necessity of establishing a unified and scientific framework for assessing insanity through collaboration between psychologists and jurists. Such interdisciplinary integration would enable judges to base criminal responsibility on psychiatric and cognitive evaluations rather than subjective interpretation, thereby advancing Iran’s criminal justice system toward greater precision, fairness, and human-centered justice. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مفهومی و نظریِ پدیده «جنون» از منظر روان‌شناسی و حقوق کیفری، به بازخوانی مبانی عقل، اراده و مسئولیت در چارچوب نظام عدالت کیفری جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. این تحقیق با رویکرد توصیفی،تحلیلی-تطبیقی و بر پایه‌ی مطالعه نظری متون روان‌شناسی بالینی، فقه اسلامی و قانون مجازات اسلامی، در پی آن است که رابطه‌ی میان سلامت روان، درک مسئولیت کیفری و درجات اختلال روانی را تبیین کند. محورهای اساسی پژوهش در قالب شش پرسش تحلیلی طراحی شده‌اند که به ترتیب، ماهیت روان‌شناختی جنون، مراتب سه‌گانه آن (کامل، نسبی و ناقص)، تمایز و اشتراک مفاهیم روان‌شناسی و حقوق، اثر روان‌شناختی جنون بر اراده و قصد مجرمانه، تطبیق مفاهیم فقهی با نظریه‌های روان‌پریشی و نهایتاً انطباق درجات جنون با مواد قانونی را بررسی می‌کنند.یافته‌های نظری نشان می‌دهد که از منظر روان‌شناسی، فروپاشی قوه‌ی تمییز و اراده، ریشه‌ی اساسی در سلب مسئولیت کیفری دارد؛ بدین معنا که فرد مبتلا به جنون کامل، به دلیل زوال کامل قدرت ادراک و کنترل رفتاری، از مسئولیت کیفری مبراست. در مقابل، افراد دارای جنون نسبی یا ناقص، با وجود حفظ بخشی از توان تشخیص، مسئولیت محدود و قابل‌تخفیف دارند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت تدوین چارچوبی علمی و مشترک میان روان‌شناسان و حقوقدانان تأکید می‌کند تا ارزیابی مراتب جنون نه بر مبنای ساز و کارهای قضایی صرف، بلکه بر اساس تمام ابعاد و معیارهای روان‌پزشکی و تحلیل شناختی انجام گیرد. چنین هم‌افزایی می‌تواند عدالت کیفری ایران را از سطح واکنش‌های تنبیهی به ساحت درک عالمانه و انسانی از رفتار مجرمانه ارتقا دهد. /downloadfilepdf/2369938