موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 5 4 2026 03 08 Criminal Liability for Failure to Disclose Treatment Risks and Complications جرایم ناشی از عدم افشای عوارض و خطرات درمان 89 102 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA فاطمه دانشگاه شهید بهشتی 2025 11 29 Abstract Informed consent, as one of the fundamental principles of medical law, represents the intersection of patient autonomy and the professional responsibility of physicians. Full disclosure of treatment risks and potential complications is a prerequisite for the legitimacy of any medical intervention. Failure or negligence in providing such information exposes physicians to civil, criminal, and professional liability, creating complex practical and legal challenges. This study, employing an analytical–descriptive and comparative approach, examines the "disclosable risk" standard within Iranian law and compares it with international standards. The findings indicate that the combination of the objective (reasonable patient) and subjective (individual patient characteristics and preferences) standards in Iranian law effectively facilitates informed consent, with disclosure of material information, rare but severe risks, and alternative treatment options playing a decisive role. Comparative analysis with French jurisprudence emphasizes that disclosure of serious and foreseeable risks, with the burden of proof on the physician, is a core principle of patient rights protection. Finally, the proposed three-layer model for evaluating physician liability—encompassing the reasonable patient, the subjective patient, and professional conduct—provides a coherent, predictable, and legally grounded framework for determining responsibility in cases of non-disclosure, alongside recommendations for drafting clear legal guidelines aligned with patient rights protection. چکیده رضایت آگاهانه، از بنیادین‌ترین اصول حقوق پزشکی، نقطه‌ی اتصال خودمختاری بیمار و مسئولیت حرفه‌ای پزشک است و افشای کامل ریسک‌ها و عوارض درمان، پیش‌شرط مشروعیت هر مداخله پزشکی به شمار می‌رود. کوتاهی یا قصور در افشای اطلاعات، پزشک را در معرض مسئولیت مدنی، کیفری و انتظامی قرار می‌دهد و چالش‌های عملی و حقوقی پیچیده‌ای ایجاد می‌کند. این پژوهش با رویکرد تحلیلی–توصیفی و تطبیقی، معیار «خطر قابل افشا» در نظام حقوق ایران را بررسی کرده و آن را با استانداردهای بین‌المللی تطبیق می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد که ترکیب استاندارد عینی (بیمار محتاط) و استاندارد ذهنی (ویژگی‌ها و ترجیحات بیمار) در حقوق ایران به طور مؤثر در تحقق رضایت آگاهانه عمل می‌کند و افشای اطلاعات مادی، ریسک‌های نادر با پیامد سنگین و گزینه‌های جایگزین، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. تحلیل تطبیقی با رویه‌های فرانسه نیز تأکید می‌کند که افشای ریسک‌های جدی و پیش‌بینی‌پذیر و بار اثبات بر عهده پزشک، از اصول اساسی حفاظت از حقوق بیمار است. در نهایت، مدل سه‌لایه ارزیابی مسئولیت پزشک شامل بیمار محتاط، بیمار ذهنی و رفتار حرفه‌ای پزشک، چارچوبی منسجم، قابل پیش‌بینی و حقوقی برای تعیین مسئولیت در عدم افشای خطرات درمان فراهم می‌آورد و پیشنهادهایی برای تدوین دستورالعمل‌های قانونی روشن و همسو با حفاظت از حقوق بیماران ارائه می‌کند. /downloadfilepdf/2387588