موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 6 2 2026 07 20 Preventing the Delay of Criminal Proceedings Based on the Document on the Transformation and Excellence of the Judiciary پیشگیری از اطاله دادرسی کیفری براساس سند تحول و تعالی قوه قضائیه 21 34 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA هایده گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران امیررضا گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران 2026 02 14 The right to a trial within a reasonable time, as one of the core components of a fair trial, guarantees the efficiency of the criminal justice system and protects the judicial security of citizens. Despite the emphasis of international documents and constitutional principles, the chronic problem of delay in proceedings in Iran has caused the erosion of the social capital of the judiciary by disrupting the deterrence of punishments. The present study aims to analyze preventive solutions to delay proceedings based on the "Transformation and Excellence Document 1403" and has been developed using a descriptive-analytical method. The fundamental research question is based on identifying the structural bottlenecks of delay in the criminal process and explaining how to transition to efficient proceedings through transformational strategies. The research findings show that the roots of delay should be sought in the "chain of justice provision"; From technical defects in bailiffs' reports at the pre-trial stage that lead to a cycle of defect-removal orders, to legislative inflation and weakness in judicial evidence management. By changing the paradigm from traditional litigation to "smart and data-driven litigation", the transformation document has presented solutions such as the establishment of decision-making systems based on artificial intelligence, fully electronic litigation, and online systematic monitoring of legal deadlines. Also, the results indicate that specialization of branches, systematization of referral to experts, and optimal use of "oral indictment" significantly reduce the time of hearing without compromising judicial accuracy. Finally, preventing delay in proceedings requires a multifaceted approach including smartening processes, decriminalizing petty crimes, and strengthening restorative justice models to achieve a balance between "speed" and "accuracy" in the criminal system. حق بر دادرسی در مهلت معقول، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های گوهری دادرسی منصفانه، تضمین‌کننده کارآمدی نظام عدالت کیفری و صیانت از امنیت قضایی شهروندان است. علی‌رغم تأکید اسناد بین‌المللی و اصول قانون اساسی، معضل مزمن اطاله دادرسی در ایران، با ایجاد خلل در بازدارندگی مجازات‌ها، موجبات فرسایش سرمایه اجتماعی قوه قضائیه را فراهم آورده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی راهکارهای پیشگیرانه از تطویل دادرسی بر مبنای "سند تحول و تعالی ۱۴۰۳" و با روش توصیفی-تحلیلی تدوین شده است. پرسش بنیادین تحقیق بر شناسایی گلوگاه‌های ساختاری اطاله در فرآیند کیفری و تبیین چگونگی گذار به دادرسی کارآمد از طریق راهبردهای تحولی استوار است. یافته‌های پژوهش مبین آن است که ریشه‌های اطاله را باید در "زنجیره تأمین عدالت" جستجو کرد؛ از نقص فنی در گزارش‌های ضابطان در مرحله پیش‌دادرسی که منجر به ایجاد چرخه قرارهای رفع نقص می‌شود، تا تورم تقنینی و ضعف در مدیریت قضایی ادله. سند تحول با تغییر پارادایم از دادرسی سنتی به "دادرسی هوشمند و داده‌محور"، راهکارهایی نظیر استقرار سامانه‌های تصمیم‌یار مبتنی بر هوش مصنوعی، دادرسی تمام‌الکترونیک و نظارت سیستمی برخط بر مواعد قانونی را ارائه نموده است. همچنین، نتایج حاکی از آن است که تخصصی‌سازی شعب، نظام‌مندسازی ارجاع به کارشناسی و بهره‌گیری بهینه از "کیفرخواست شفاهی"، بدون تخدیش دقت قضایی، زمان رسیدگی را به شکل معناداری تقلیل می‌دهد. در نهایت، پیشگیری از اطاله دادرسی مستلزم رویکردی چندوجهی شامل هوشمندسازی فرآیندها، قضازدایی از جرایم خرد و تقویت الگوهای عدالت ترمیمی است تا توازن میان "سرعت" و "دقت" در نظام کیفری محقق گردد. /downloadfilepdf/2467065