موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 Possibility or denial of the right to good administration within the Iranian administrative law system امکان یا امتناع حق اداره مطلوب در نظام حقوق اداری ایران 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA صادق دانشجوی دکترای و مدرس، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. مهرنوش دانشجوی کارشناسی حقوق مؤسسه آموزش عالی زند، شیراز، ایران. The evolution of contemporary administrative law highlights the increasing importance of transitioning from the traditional model of ex post control of administrative decisions to the establishment of ex ante mechanisms for administrative justice. In this context, the concept of good administration is viewed not merely as a collection of moral guidelines or general principles but as a binding legal framework designed to regulate administrative discretion and safeguard citizens' rights within the public decision-making process. This study adopts an analytical and critical perspective to reinterpret the concept of good administration in relation to the principles of procedural justice. It aims to demonstrate how elements such as the right to be heard, the right to access information and administrative records, the obligation to provide reasoning for decisions, as well as transparency and accountability, can effectively prevent unfair administrative decisions. In advanced legal systems, good administration is recognized as a fundamental right of citizenship and has been established through binding international instruments and judicial practices. In contrast, an examination of the Iranian legal system reveals that while some aspects of good administration are mentioned sporadically in various laws, the lack of conceptual coherence, inadequate effective executive guarantees, and a prevailing ex post approach to judicial oversight hinder the full realization of this model. Focusing on selected legal experiences, this article argues that realizing good administration in Iran necessitates redefining the role of administrative law from merely justifying public power to actively controlling and guiding it. The research findings indicate that strengthening ex ante guarantees, requiring administrations to uphold citizens' procedural rights, and developing a principles-based approach within the procedures of the Administrative Court of Justice can significantly enhance public trust and support the true realization of the rule of law in public administration. تحول در حقوق اداری معاصر، بیش از هر زمان دیگری بر ضرورت گذار از الگوی سنتی کنترل پسینی تصمیمات اداری به سوی نهادینه‌سازی سازوکارهای پیشینی عدالت اداری تأکید دارد. در این چارچوب، مفهوم اداره مطلوب نه به‌عنوان مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی یا اصول کلی، بلکه به‌مثابه یک الگوی حقوقیِ الزام‌آور برای مهار صلاحدید اداری و تضمین حقوق شهروندان در فرآیند تصمیم‌گیری عمومی مطرح می‌شود. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی تحلیلی-انتقادی، به بازخوانی مفهوم اداره مطلوب در پرتو اصول عدالت رویه‌ای پرداخته و می‌کوشد نشان دهد که چگونه عناصری نظیر حق استماع، حق دسترسی به اطلاعات و پرونده اداری، الزام به ارائه دلایل تصمیم، شفافیت و پاسخگویی، می‌توانند نقش مؤثری در پیشگیری از تصمیمات ناعادلانه اداری ایفا کنند. در نظام‌های حقوقی پیشرفته، اداره مطلوب به‌عنوان یک حق بنیادین شهروندی شناخته شده و از طریق اسناد الزام‌آور بین‌المللی و رویه‌های قضایی تثبیت شده است. در مقابل، بررسی نظام حقوقی ایران نشان می‌دهد که هرچند برخی مؤلفه‌های اداره مطلوب به‌صورت پراکنده در قوانین مختلف مورد اشاره قرار گرفته‌اند، اما فقدان انسجام مفهومی، نبود ضمانت‌های اجرایی مؤثر و غلبه رویکرد پسینی در نظارت قضایی، مانع از تحقق کامل این الگو شده است. این مقاله با تمرکز بر تجربه‌های حقوقی منتخب، استدلال می‌کند که تحقق اداره مطلوب در ایران مستلزم بازتعریف نقش حقوق اداری از ابزار توجیه قدرت عمومی به سازوکار مهار و هدایت آن است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که تقویت ضمانت‌های پیشینی، الزام ادارات به رعایت حقوق رویه‌ای شهروندان و توسعه رویکرد اصول‌محور در رویه دیوان عدالت اداری، می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای اعتماد عمومی و تحقق واقعی حاکمیت قانون در اداره عمومی باشد. /downloadfilepdf/831197